Cây Nếp Cẩm: Vẻ đẹp đầy màu sắc và công dụng tuyệt vời

Lá cẩm tím có vị ngọt và tính mát. Đây là loại cây cho thực phẩm tự nhiên với màu sắc ngon lành và an toàn cho sức khỏe. Đặc biệt, cây bụi thấp này rất dễ trồng và lan rộng nhanh chóng. Lá cẩm được sử dụng để tạo màu cho các món ăn như xôi, chè, bánh… Vì đơn giản và an toàn cho thực phẩm, cây cẩm nếp rất được yêu thích để trồng tại vườn nhà. Bài viết này sẽ chia sẻ những thông tin hữu ích nhất về cách chế biến và bảo quản cây cẩm nếp.

Lá cẩm voi tím – đặc điểm và phân bố

Đặc điểm của cây lá cẩm

  • Loại cây này sống lâu năm với độ cao trung bình từ 50 – 100cm. Thân thường có 4 cạnh, có những rãnh dọc sâu. Cây non có lớp lông bao phủ, còn cây già sẽ mất lớp lông này.
  • Lá của cây có thể mọc đơn hoặc đối, chóp lá nhọn. Chiều dài lá từ 2 – 10cm và rộng từ 1,2 – 3,6cm, hình dạng hướng dần về gốc lá, thường có hình trứng hoặc bầu dục.

Kích thước lá của cẩm tím và cẩm voi.

  • Loại cây này cho dịch nước với nhiều màu sắc: tím, đỏ, vàng, cam. Trong đó, loại lá cẩm voi tím cho ra màu tím tương tự như lá cẩm tím. Lá cẩm voi có tên gọi như vậy bởi lá của chúng lớn hơn so với các loại khác.

  • Cây cẩm nếp là một trong những loài thực vật có sức sống mãnh liệt và thích ứng với nơi có độ ẩm cao. Mùa hè là thời điểm mà cây phát triển mạnh mẽ, trong tháng 10 – 11 là mùa hoa nở. Hoa mọc thành từng cụm ở ngọn hoặc nách lá, có màu đỏ tươi hoặc đỏ tím, cánh hoa có màu hồng hoặc tím.

Hoa của cây lá cẩm.

Phân bố

Cây lá nếp cẩm thường mọc hoang ở các khu vực Đông Nam Á và được trồng nhiều nhất ở miền Bắc Việt Nam. Sau đó, các tỉnh miền Nam và tỉnh đồng bằng cũng trồng cây này. Ban đầu, cây chỉ được coi là cây mọc hoang trên rẫy, nhưng sau đó, người nông dân nhận ra giá trị của cây nên bắt đầu thu hái và bán với giá cao. Các sản phẩm như bột và lá khô cũng được sản xuất từ cây cẩm nếp.

Xem Thêm Bài Viết  Cây Hạt Dưa

Lá cẩm voi tím

Phân loại

  • Lá cẩm tím (chằm lai): lá khá mỏng, ít lông, hình trứng, màu xanh nhạt, có đốm trắng dọc gân lá lớn và tiết ra dịch màu tím rất bắt mắt.
  • Lá cẩm voi tím (chằm khâu): lá dày, ít lông, hình bầu dục, màu xanh đậm, có đốm trắng dọc gân lá ít và tiết ra dịch có màu tím đậm. Loại này còn được gọi là lá cẩm voi tím. Lá cẩm voi có kích thước lớn hơn các loại khác, thân cành cứng cáp và phát triển nhanh chóng.
  • Lá cẩm đỏ (cam) (chằm thủ): gốc lá nhọn, lá hình bầu dục, màu xanh đậm, có nhiều lông và tiết ra dịch có màu đỏ hoặc cam.
  • Lá cẩm vàng (chằm hiên, cẩm dại): gốc lá nhọn, lá hình trứng, đầu nhọn, hai mặt lá đều có lông và tiết ra dịch màu vàng xanh. Loại này có mép lá hơi nhăn.

Lá hình bầu dục, kích thước lớn hơn khá nhiều.

Công dụng của lá cẩm trong ẩm thực

Lá cẩm được sử dụng để nhuộm màu thực phẩm, tương tự như cây dành dành. Với sự đa dạng màu sắc, dịch tiết từ lá được dùng để tạo màu cho các món ăn như bánh chưng, xôi, mứt…

Các món ăn cho màu sắc tự nhiên và bắt mắt.

Cách chế biến và bảo quản

Không chỉ đa dạng về màu sắc, lá cẩm còn có nhiều cách chế biến:

  • Cách 1: Rửa sạch lá và đun sôi, sau đó đóng chai và bảo quản trong tủ đông. Khi sử dụng, lấy ra, rã đông, đun lại và sử dụng. Cách này giúp giữ được lâu hơn và tiết kiệm thời gian.

Màu nước vô cùng hấp dẫn.

  • Cách 2: Bọc lá nếp cẩm trong một lớp giấy và để trong ngăn mát. Cách này giúp bảo quản lá trong khoảng 5 – 10 ngày.
  • Cách 3: Sử dụng dưới dạng bột. Rửa sạch lá và sấy khô, sau đó xay nát thành bột.

Bột lá.

Cách lấy màu từ lá cẩm voi tím

  • Rửa sạch lá cẩm trước khi sử dụng. Sau đó, cho lá vào nồi và đổ nước để đun sôi. Để lửa nhỏ để lá tiết ra hết màu. Thời gian càng lâu, màu sắc càng đậm.
  • Lọc bỏ lá và lấy phần nước, giữ lại phần nước nguyên chất nhất. Có thể bảo quản trong tủ đông và sử dụng dần.
Xem Thêm Bài Viết  Cây Cỏ Lào: Một "báu vật" của y học cổ truyền

Lá tiết ra nước có màu.

Lá tiết ra nước có màu.

Để có màu tím ưng ý nhất, cần chú ý đến cách sôi của nước. Không nên đun lửa lớn vì sẽ làm nước chuyển thành màu tối. Hiện nay, đã có nhiều nơi sản xuất bột lá cẩm để sử dụng lâu hơn. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn ưu tiên trồng cây và tự nấu lấy nước làm màu để tránh chất bảo quản.

Phần nước sau khi lọc.

Các món ăn ngon từ lá cẩm

Các món ăn phổ biến sử dụng lá cẩm để tạo màu và hương vị: xôi, rau câu, thạch… Ngoài ra, còn rất nhiều món ăn như:

  • Bánh tét lá cẩm – món ăn đặc sản của Cần Thơ, với hương vị đặc biệt từ xôi, vị đậm đà của trứng muối và đậu xanh.
  • Bánh da lợn khoai môn lá cẩm với hương vị ngọt béo và dai dai.
  • Gà bó xôi lá cẩm là món ăn hoàn hảo trong các buổi tiệc.
  • Các món ăn bánh ít, bánh chuối cũng được sử dụng màu tự nhiên từ loại cây này để thêm hương vị và màu sắc hấp dẫn.

Vô vàn món ăn ngon và bắt mắt từ lá cẩm.

Chú ý: Khi sử dụng lá cẩm, hãy đảm bảo nguồn nguyên liệu an toàn. Không sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

Công dụng của lá cẩm trong y học

Thảo dược trong y học cổ truyền

  • Bộ phận sử dụng: lá
  • Tính vị: tính mát, vị ngọt thanh

Trong y học cổ truyền, lá cẩm được xem như một loại thảo dược và đem lại nhiều hiệu quả trong y học. Với vị ngọt thanh và tính mát, lá cẩm được dùng để thanh phế, trị ho, cầm máu…

Kết hợp với nhiều phương thuốc khác, lá cẩm cũng có thể điều trị viêm phế quản, bong gân, lao phổi, khái huyết…

Ngoài ra, lá cẩm còn được sử dụng làm nước tắm để trị rôm sẩy hay mụn nhọt ở trẻ nhỏ.

Lá cẩm - loại dược liệu quý nên có sẵn trong vườn.

Một số bài thuốc từ lá cẩm

  • Trị viêm phế quản: Sắc uống từ 40gr lá cẩm, 20gr mạch môn, 20gr tang bạch bì, 20gr cát cánh trong ngày.
  • Trị gai cột sống: Sắc uống từ lá cẩm nấu với trứng. Đun sôi 100 – 200gr lá, sau đó cho 3 quả trứng gà vào để chín lòng đào. Ăn lá và trứng trước mỗi bữa ăn chính, 3 lần/ngày. Lưu ý: ăn trước bữa ăn chính 1 tiếng. Bài thuốc này không có tác dụng nhanh, nhưng kiên trì sử dụng trong vòng 1 tháng sẽ thấy kết quả rõ rệt.
Xem Thêm Bài Viết  Cây Rau Tiến Vua

Các công dụng khác của lá cẩm voi tím

Lá cẩm còn được sử dụng để dệt và nhuộm. Thường người ta sử dụng lá và thân non, đun chung với vật nhuộm để tạo màu. Cũng đồng thời, cây còn có tác dụng dưỡng da và làm đẹp. Nước lá cẩm có thể được dùng để rửa mặt, giảm mụn, làm da mịn và giảm bóng dầu.

Dùng màu từ lá cẩm để nhuộm đồ.

Dùng màu từ lá cẩm để nhuộm đồ.

Cách trồng cây lá cẩm voi tím

  • Cây có thể nhân giống bằng cách cắm cành hoặc gieo hạt. Phương pháp giâm cành là phổ biến và cho hiệu quả cao. Cắm cành xuống đất ẩm và che mát, khoảng 15 ngày sau đó cây sẽ cho chồi non.
  • Cây cẩm nếp dễ sống, thích ẩm, thích bóng và không chịu nhiệt độ trên 32 độ C.
  • Chúng cần đất tơi xốp và đủ ẩm. Tưới nước thường xuyên cho cây.
  • Nếu bón phân đạm hoặc phân chuồng, tăng cường dinh dưỡng lá bằng NPK, chỉ trong khoảng 45 ngày cây đã có thể thu hoạch lá để sử dụng.
  • Bỏ bớt ngọn lá để cây không bị mất nước, từ đó chúng sẽ phát triển tốt hơn.

Chăm sóc và thu hoạch

Chăm sóc và thu hoạch

Tổng kết

Những chất màu tổng hợp đã bị cấm hoặc hạn chế trong thực phẩm do liên quan đến khả năng gây ung thư và tác động xấu khác đến sức khỏe. Vì vậy, nghiên cứu về chất tạo màu tự nhiên để thay thế phẩm màu tổng hợp đang là thách thức đối với nhiều nhà khoa học thực phẩm không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới.

Hiện nay, lá cẩm đã được sử dụng làm chất màu phổ biến để thay thế màu tổng hợp trong các loại thực phẩm truyền thống. Nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc nhuộm chiết xuất từ lá cẩm có màu sắc trong, đẹp và bền. Đồng thời, tính an toàn của loại lá này đã được chứng minh qua quá trình sử dụng lâu đời và các nghiên cứu độc tính.

Lá cẩm voi tím

©Copyright by Moc Nhien Farm

Xem thêm: Chơi cây cảnh – Nơi chia sẻ kinh nghiệm trồng và chăm sóc cây cảnh

Rate this post